Tụt nướu là gì, có tự hết không và chặn lại bằng cách nào

Tụt nướu thường được nhận ra qua ba dấu hiệu: răng trông dài ra, hở kẽ ở chân răng và ê buốt khi chải sát viền nướu. Trong nhiều trường hợp, có thể hạn chế hoặc kiểm soát tiến triển của tụt nướu bằng cách xử lý nguyên nhân và chăm sóc nha chu phù hợp.. KIN Việt Nam giúp bạn tự kiểm tra, hiểu vì sao nướu bị tụt và biết việc nào làm ở nhà, việc nào cần đến bác sĩ.

Tụt nướu là gì và vì sao gần như ai cũng gặp

Tụt nướu là tình trạng viền nướu co dần xuống dưới cổ răng, làm lộ phần chân răng vốn được nướu che kín. Một cách gọi khác thường được gọi là tụt lợi, và hai tên gọi chỉ cùng một vấn đề.

Phần chân răng không được men răng bao phủ như thân răng. Khi nướu tụt, bề mặt chân răng bị lộ ra, ngà răng bên dưới có thể dễ tiếp xúc với các tác nhân bên ngoài. Ngà răng có cấu trúc kém cứng chắc hơn men răng và chứa các ống ngà liên thông về phía tủy, nên vùng này dễ bị ê buốt và có nguy cơ sâu răng cao hơn.

Tụt nướu phổ biến hơn nhiều người nghĩ. Một khảo sát trên 380 người trưởng thành ghi nhận 89% có ít nhất một vị trí bị tụt, và tỷ lệ này tăng rõ theo tuổi.

Răng cửa giữa hàm dưới là vị trí bị nhiều nhất, và mặt ngoài của răng bị nhiều hơn mặt trong. Ở nhóm trên 50 tuổi, hơn 40% có ít nhất một răng tụt sâu hơn 4 mm.

Tụt nướu không phải bệnh riêng của người già mà là tổn thương tích lũy dần qua nhiều năm.

Cách nhận biết bản thân bị tụt nướu

Tụt nướu giai đoạn đầu thường không đau và không có triệu chứng rõ. Vì vậy, nhiều người chỉ phát hiện khi nướu đã tụt khá sâu hoặc khi đi lấy cao răng. Hai phần dưới đây giúp bạn nhận ra sớm hơn.

Dấu hiệu tụt nướu thường gặp

• Ê buốt khi ăn đồ lạnh hoặc khi chải tới sát viền nướu
• Răng trông dài hơn các răng bên cạnh
• Có một dải màu hơi vàng ở sát viền nướu, đó là ngà chân răng
• Sờ thấy gờ hoặc chỗ lõm ở cổ răng khi đưa lưỡi qua
• Hở kẽ hình tam giác giữa hai răng, hay bị nhét thức ăn
• Nướu đỏ, sưng hoặc chảy máu khi chải răng
• Răng có cảm giác hơi lung lay

Bốn dấu hiệu đầu thường gặp ở giai đoạn sớm. Ba dấu hiệu cuối cho thấy có thể đã có viêm hoặc tiêu xương, nên bạn cần đi khám sớm thay vì chờ đến lần lấy cao răng định kỳ.

Cách tự kiểm tra tụt nướu trước gương

Bạn có thể tự kiểm tra trong khoảng hai phút, dưới ánh sáng tốt.

1. So viền nướu của hai răng cùng loại ở hai bên, ví dụ hai răng nanh. Viền nướu khỏe thường gần như đối xứng nhau
2. Tìm dải đổi màu ở cổ răng. Ranh giới giữa men trắng sáng và ngà hơi vàng cho thấy nướu đã tụt tới đâu
3. Kéo nhẹ môi dưới và nhìn kỹ răng cửa giữa hàm dưới, là vị trí hay bị tụt nhất
4. Đưa đầu lưỡi dọc theo cổ răng. Nếu thấy chỗ lõm hoặc gờ rõ, phần chân răng nhiều khả năng đã lộ

Tự kiểm tra chỉ giúp bạn biết có nên đi khám hay không. Mức tụt tính bằng mm và độ sâu túi nha chu chỉ bác sĩ đo chính xác được bằng dụng cụ chuyên dụng.

Nguyên nhân dẫn đến tụt nướu răng

Nguyên nhân tụt nướu răng hiếm khi chỉ có một. Thường đó là một nền nướu sẵn yếu cộng thêm một tác động kéo dài nhiều năm, và có thể chia thành ba nhóm chính.

Viêm nướu và viêm nha chu

Đây là nhóm nguyên nhân thường gặp nhất. Mảng bám đọng ở viền nướu gây viêm nướu, và nếu kéo dài, tình trạng viêm sẽ phá dần dây chằng và xương giữ chân răng. Khi mất điểm tựa, nướu tụt theo.

Viêm nướu vẫn còn hồi phục hoàn toàn nếu được xử lý sớm. Khi đã chuyển thành viêm nha chu, phần xương và bám dính đã mất sẽ không tự quay lại.

Cơ địa và vị trí răng

Nhóm này không phải do bạn vệ sinh kém, nên chải răng kỹ hơn cũng không sửa được.

• Nướu mỏng theo cơ địa, dải nướu chắc quanh răng hẹp
• Răng mọc lệch ra ngoài cung hàm nên lớp xương mặt ngoài rất mỏng
• Phanh môi hoặc phanh má bám thấp, kéo vào viền nướu mỗi khi cử động
• Khớp cắn lệch làm một số răng chịu lực nhiều hơn bình thường

Thói quen và yếu tố khác

Những yếu tố sau làm nướu dễ viêm hơn hoặc chịu tác động cơ học lặp lại.

• Hút thuốc lá, yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của bệnh nướu
• Nghiến răng hoặc siết chặt hàm khi ngủ
• Xỉa răng bằng tăm tre
• Thay đổi nội tiết khi mang thai
• Bệnh đái tháo đường
• Đeo hàm giả hoặc khí cụ không khít
• Xỏ khuyên môi hoặc lưỡi

Chải răng mạnh có gây tụt nướu không

Nhiều bài viết xếp chải răng sai cách vào nhóm nguyên nhân hàng đầu. Tuy vậy, một tổng quan gộp 18 nghiên cứu với 4.457 người cho thấy dữ liệu chưa đủ để khẳng định hay bác bỏ mối liên hệ này.

Điều đó không có nghĩa là chải mạnh vô hại. Dùng bàn chải lông mềm và chải nhẹ vẫn nên làm, nhưng chỉ đổi cách chải thì chưa đủ để chặn tụt nướu. Việc cần ưu tiên trước là kiểm soát viêm và mảng bám.

Tụt nướu có tự hết không, có phục hồi được không

Hai câu hỏi tụt nướu răng có tự hết không và tụt nướu có phục hồi được không cần được trả lời tách bạch. Câu trả lời gồm ba ý dưới đây.

Tụt nướu không tự hết và không tự mọc lại. Mô nướu đã tụt và phần bám dính đã mất không tự tái tạo. Việc mức tụt tăng dần theo tuổi cũng cho thấy đây là tổn thương tích lũy, không phải tổn thương tự lành.

Nhưng tụt nướu dừng được. Khi tình trạng viêm được kiểm soát và nguyên nhân cơ học được loại bỏ, đa số trường hợp có thể ngừng tiến triển. Phần đã tụt vẫn còn đó, nhưng nướu không tụt thêm.

Muốn che lại chân răng thì cần can thiệp. Chỉ các phẫu thuật như ghép nướu hoặc vạt che chân răng mới đưa mô nướu trở lại vị trí cũ. Không phải trường hợp nào cũng làm được, và mức che phủ còn tùy phần xương quanh răng đó.

Mục tiêu thực tế khi điều trị là giữ lại phần nướu còn lại, không phải lấy lại phần đã mất.

Tụt nướu răng có sao không

Vấn đề của tụt nướu không nằm ở thẩm mỹ mà ở phần chân răng bị lộ ra. Vùng này vốn không được cấu tạo để tiếp xúc trực tiếp với thức ăn, acid và vi khuẩn trong miệng.

Các hậu quả này liên quan trực tiếp đến ê buốt răng, sâu răng và mòn răng, nên người bị tụt nướu thường gặp cùng lúc nhiều vấn đề. Tụt nướu dù ở mức độ nhẹ vẫn cần được theo dõi để xác định nguyên nhân và hạn chế tiến triển. Nếu nướu thường xuyên chảy máu, sưng đỏ hoặc răng có dấu hiệu lung lay, bạn nên đến nha khoa sớm để kiểm tra tình trạng nướu và mô nâng đỡ răng.

Tụt nướu khi niềng răng

Phần lớn nghiên cứu ghi nhận người từng niềng răng bị tụt nướu nhiều hơn. Tuy vậy, nguy cơ phụ thuộc chủ yếu vào nền nướu và cách răng được di chuyển. Một tổng quan hệ thống năm 2023 đã tách rõ những yếu tố làm tăng nguy cơ và những yếu tố không liên quan.

Dù vậy, bạn vẫn cần giữ sạch quanh mắc cài vì mảng bám gây viêm nướu trong suốt quá trình niềng. Những việc nên làm gồm:

• Kiểm tra tình trạng nướu trước khi gắn mắc cài, không chỉ chụp phim răng
• Hỏi bác sĩ kế hoạch có đưa răng cửa ra trước nhiều hay không
• Điều trị dứt điểm viêm nướu trước khi bắt đầu chỉnh nha
• Làm sạch kỹ quanh mắc cài và dây cung mỗi ngày
• Chụp ảnh viền nướu mỗi 3 tháng để tự so sánh

Bạn có thể tham khảo thêm sản phẩm cho người đang niềng răng để việc vệ sinh quanh mắc cài dễ hơn.

Trẻ em có bị tụt nướu không

Trẻ em vẫn có thể bị tụt nướu, nhưng ít gặp và thường do nguyên nhân khác với người lớn. Tụt nướu ở trẻ em hay gặp trong ba trường hợp sau.

• Răng mọc lệch ra ngoài cung hàm, hay gặp ở răng nanh và răng cửa dưới
• Phanh môi dưới bám thấp, kéo viền nướu răng cửa xuống
• Thói quen kéo dài như cắn móng tay, cạy nướu hoặc tỳ vật cứng lên nướu

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm nếu nướu trẻ sưng đỏ, chảy máu thường xuyên, hoặc răng vĩnh viễn lung lay mà không do thay răng. Đây là những dấu hiệu bất thường ở trẻ và cần bác sĩ đánh giá, không nên tự theo dõi ở nhà.

Phần lớn trường hợp ở trẻ chỉ cần theo dõi, sửa thói quen và hướng dẫn trẻ chải răng đúng cách.

Chăm sóc tại nhà để phòng ngừa và chặn tụt nướu

Nhiều người tìm cách trị tụt nướu răng tại nhà với mong muốn nướu mọc lại, nên cần nói rõ ngay từ đầu. Những việc dưới đây không làm nướu mọc lại, mà giúp giữ phần nướu còn lại đứng yên. Việc cần làm khác nhau tùy bạn chưa bị hay đã bị.

Phòng ngừa khi nướu chưa bị tụt

Mục tiêu ở giai đoạn này là không để mảng bám gây viêm và hạn chế tác động cơ học lên viền nướu.

• Chải răng hai lần mỗi ngày bằng bàn chải lông mềm
• Đặt bàn chải nghiêng khoảng 45 độ về phía viền nướu và xoay nhỏ, không chà ngang mạnh
• Dùng chỉ nha khoa hoặc tăm nước mỗi ngày một lần
• Bỏ thói quen xỉa răng bằng tăm tre
• Dùng kem đánh răng có fluor mỗi lần chải
• Lấy cao răng và khám nướu định kỳ 6 tháng một lần
• Bỏ thuốc lá
• Đi khám nếu nghi mình nghiến răng, vì bác sĩ có thể làm máng bảo vệ đeo ban đêm

Chặn tụt nướu nặng thêm khi đã bị

Khi nướu đã tụt, phần chân răng lộ ra cần được bảo vệ nhiều hơn so với trước.

• Đi khám để biết nướu đang tụt bao nhiêu mm, làm mốc so sánh cho những lần sau
• Làm sạch kỹ vùng cổ răng đã lộ, nơi mảng bám đọng nhiều nhất
• Đổi sang bàn chải lông mềm và bỏ hẳn động tác chà ngang
• Dùng bàn chải kẽ hoặc tăm nước nếu đã hở kẽ, vì chỉ nha khoa khó làm sạch kẽ rộng
• Hạn chế đồ chua và nước ngọt, vì chân răng chịu acid kém hơn men răng
• Chờ khoảng 30 phút sau khi ăn đồ chua rồi mới chải răng
• Lấy cao răng dày hơn, thường 3 đến 4 tháng một lần theo chỉ định của bác sĩ
• Chụp ảnh viền nướu bằng điện thoại mỗi 3 tháng để theo dõi

Dù ở giai đoạn nào, bạn cũng nên chọn sản phẩm chăm sóc răng miệng có fluor phù hợp và dùng đều mỗi ngày. Fluor không làm nướu mọc lại, nhưng giúp phần chân răng đã lộ bớt bị sâu và bớt ê buốt. Bạn có thể tham khảo thêm sản phẩm chăm sóc nướu của KIN Việt Nam.

Những cách dân gian nên bỏ qua

Một số cách dân gian được truyền tai nhau là bôi trực tiếp lên vùng nướu bị tụt. Có cách vô hại, nhưng cũng có cách gây hại cho chính phần chân răng đang cần bảo vệ.

• Mật ong bôi lên nướu: nên bỏ, vì mật ong là đường và chỗ bôi là vùng chân răng dễ sâu nhất
• Tỏi giã bôi trực tiếp: nên bỏ, vì tỏi tươi có thể gây bỏng rát mô miệng
• Tinh dầu nguyên chất bôi lên nướu: nên bỏ, vì có thể làm bỏng nướu
• Vitamin C dạng bột đắp lên nướu: nên bỏ, vì bản chất là acid
• Súc miệng bằng nước trà xanh: vô hại và có thể giữ, nhưng không phải là điều trị
• Ngậm dầu dừa hoặc dầu mè: vô hại, nhưng không thay được việc chải răng và lấy cao răng

Chưa có cách nào tại nhà đưa được mô nướu trở lại, nên thời gian nên dành cho việc giữ sạch răng miệng hàng ngày.

Điều trị tụt nướu tại nha khoa

Không có một cách điều trị chung cho mọi người bị tụt nướu. Bác sĩ phải khám và đánh giá trước, rồi mới đề xuất phương pháp phù hợp cho từng răng và từng người. Buổi khám thường xem xét các yếu tố sau.

• Mức tụt tính bằng mm và số răng bị tụt
• Độ sâu túi nha chu và tình trạng viêm còn hay đã hết
• Mức tiêu xương quanh chân răng, thường xem qua phim X-quang
• Độ dày nướu và dải nướu chắc còn lại quanh răng
• Nguyên nhân đang gây tụt, như mảng bám, răng lệch, nghiến răng hoặc phanh môi bám thấp
• Mong muốn của bạn, ví dụ chỉ cần hết ê buốt hay muốn che lại chân răng vì thẩm mỹ

Các phương pháp dưới đây giúp bạn hiểu khi nghe bác sĩ tư vấn. Chọn cách nào, hoặc kết hợp những cách nào, phải dựa trên kết quả khám.

Lấy cao răng và làm sạch dưới nướu

Đây là bước đầu tiên trong hầu hết trường hợp. Bác sĩ làm sạch mảng bám và cao răng ở trên và dưới viền nướu để cắt nguồn gây viêm. Với tụt nướu nhẹ, riêng bước này đã có thể làm tình trạng chậm lại hoặc dừng hẳn.

Nạo túi nha chu và làm nhẵn chân răng

Phương pháp này thường dành cho người đã có túi nha chu sâu. Bác sĩ làm sạch phần sâu bên trong túi và làm nhẵn bề mặt chân răng để vi khuẩn khó bám lại. Đây là điều trị bệnh nền, chưa phải điều trị phần nướu đã tụt.

Ghép mô liên kết dưới biểu mô

Bác sĩ lấy một mảnh mô nhỏ từ vòm miệng của chính bạn rồi đặt vào vùng chân răng bị lộ. Đây là kỹ thuật ghép nướu thường được cân nhắc khi cần che lại chân răng và làm dày thêm nướu. Mức che phủ đạt được tùy vào phần xương còn lại quanh răng.

Phẫu thuật vạt che chân răng

Bác sĩ tách một vạt nướu ngay cạnh vùng bị tụt rồi trượt hoặc xoay nó phủ lên chân răng. Cách này phù hợp khi vùng nướu bên cạnh còn đủ dày, và có ưu điểm là không phải lấy mô từ vòm miệng.

Dùng màng tái sinh kết hợp vạt nướu

Bác sĩ đặt một lớp màng giúp mô lành theo đúng hướng, rồi phủ vạt nướu lên trên. Phương pháp này thường được cân nhắc khi nhiều răng bị tụt hoặc khi không muốn lấy mô tự thân.

Trám cổ răng và giảm ê buốt

Không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật. Khi vấn đề chính là ê buốt hoặc cổ răng bị khoét lõm, bác sĩ có thể trám phủ chỗ lõm hoặc bôi thuốc giảm nhạy cảm tại phòng khám.

Xử lý nguyên nhân cơ học

Nếu tụt nướu do răng lệch, khớp cắn lệch, phanh môi bám thấp hoặc nghiến răng, bác sĩ sẽ xử lý nguyên nhân đó trước hoặc song song. Nếu bỏ qua bước này, phần nướu đã ghép cũng có thể tụt lại theo thời gian.

Chi phí điều trị tụt nướu chênh lệch nhiều tùy phương pháp và số răng cần làm. Bạn nên hỏi phòng khám sau khi đã có kế hoạch điều trị cụ thể.

Câu hỏi thường gặp về tụt nướu

1. Tụt nướu có thể chữa khỏi được không?

Tụt nướu dừng được nếu kiểm soát viêm và loại bỏ nguyên nhân, nhưng phần nướu đã mất không tự mọc lại. Muốn che lại chân răng thì cần phẫu thuật như ghép nướu, tùy kết quả khám.

2. Bị viêm nướu bao lâu thì khỏi?

Viêm nướu thường cải thiện rõ trong khoảng 1 đến 2 tuần sau khi lấy cao răng và vệ sinh đúng cách. Nếu sau 2 tuần nướu vẫn chảy máu, bạn nên quay lại khám.

3. Viêm nha chu có gây tụt nướu không?

Có, viêm nha chu là nguyên nhân thường gặp nhất của tụt nướu. Phần xương và bám dính đã mất do viêm nha chu không tự hồi phục.

4. Làm sao biết bị tụt nướu?

Dấu hiệu sớm thường là răng trông dài ra, ê buốt sát viền nướu và có dải màu vàng ở cổ răng. Bạn có thể tự soi gương theo 4 bước ở phần trên rồi đi khám để đo chính xác.

5. Tụt nướu có làm mất răng không?

Tụt nướu không đồng nghĩa với việc răng sẽ mất. Nguy cơ mất răng tăng khi có bệnh nha chu gây tiêu xương, mất bám dính hoặc các tổn thương nghiêm trọng khác.

6. Có nên dùng bàn chải điện khi đã tụt nướu không?

Có thể dùng, và loại có cảm biến lực còn giúp tránh chải quá mạnh. Điều quan trọng vẫn là đầu lông mềm và không chà ngang.

Tụt nướu là tình trạng khá phổ biến ở người trưởng thành và có xu hướng tăng theo tuổi. Điều bạn kiểm soát được là giữ phần nướu còn lại bằng thói quen chăm sóc hằng ngày và lấy cao răng định kỳ. Nếu đã thấy hở kẽ, chảy máu hoặc răng lung lay, hãy đi khám sớm để bác sĩ đánh giá và chọn hướng điều trị phù hợp.

Hãy ghé qua KIN Việt Nam để chọn sản phẩm chăm sóc răng miệng theo độ tuổi, hoặc nhắn fanpage để nhận được tư vấn phù hợp.

Tài liệu tham khảo

1. Marini, M. G., Greghi, S. L. A., Passanezi, E., & Sant'Ana, A. C. P. (2004). Gingival recession: prevalence, extension and severity in adults. Journal of Applied Oral Science, 12(3), 250–255. https://doi.org/10.1590/S1678-77572004000300017
2. Rajapakse, P. S., McCracken, G. I., Gwynnett, E., Steen, N. D., Guentsch, A., & Heasman, P. A. (2007). Does tooth brushing influence the development and progression of non-inflammatory gingival recession? A systematic review. Journal of Clinical Periodontology, 34(12), 1046–1061. https://doi.org/10.1111/j.1600-051X.2007.01149.x
3. Cadenas de Llano-Pérula, M., Castro, A. B., Danneels, M., Schelfhout, A., Teughels, W., & Willems, G. (2023). Risk factors for gingival recessions after orthodontic treatment: a systematic review. European Journal of Orthodontics, 45(5), 528–544. https://doi.org/10.1093/ejo/cjad026
4. Periodontal (gum) disease. (n.d.). National Institute of Dental and Craniofacial Research. https://www.nidcr.nih.gov/health-info/gum-disease