Nghiến răng là gì, có phải do thiếu chất và cách giảm nghiến răng khi ngủ

Trái với suy nghĩ của nhiều người, nghiến răng không mặc định là dấu hiệu nhiễm giun hay thiếu chất, mà thường chỉ là một thói quen vô thức của cơ hàm. Tình trạng này hay được phát hiện nhờ người ngủ cùng nghe thấy tiếng ken két giữa đêm, cộng thêm cảm giác mỏi hàm khi sáng dậy. Hãy cùng KIN Việt Nam tìm hiểu cách nhận biết chính xác, lý giải vì sao bạn gặp tình trạng này và những việc có thể tự xử lý ngay tại nhà.

Nghiến răng là gì và có mấy dạng

Nghiến răng là tình trạng cơ hàm siết chặt hoặc nghiến hai hàm răng qua lại, lặp đi lặp lại nhiều lần. Phần lớn người bị không tự biết, nhất là khi tình trạng này xảy ra lúc đang ngủ.

Theo đồng thuận của các chuyên gia quốc tế năm 2018, ở người khỏe mạnh, thói quen này được xem là một hành vi chứ không phải một bệnh. Nó chỉ trở thành vấn đề khi gây hại cho răng, cơ hàm hoặc khớp hàm.

Có hai dạng chính, khác nhau cả về biểu hiện lẫn cách xử lý.

Một tổng hợp nghiên cứu năm 2024 ước tính khoảng 1 trong 5 người nghiến khi ngủ, và tỷ lệ nghiến ban ngày còn cao hơn một chút. Con số này dao động nhiều giữa các nghiên cứu, nên bạn chỉ nên xem như mức tham khảo.

Dấu hiệu nhận biết nghiến răng

Nhiều người bị nhiều năm mà không biết, vì nó xảy ra trong lúc ngủ. Những dấu hiệu sau gợi ý bạn có thể đang nghiến răng.

• Người ngủ cùng nghe tiếng nghiến hoặc tiếng ken két
• Mỏi, cứng hoặc đau hàm khi vừa thức dậy
• Đau đầu âm ỉ vùng thái dương vào buổi sáng
• Răng mòn phẳng, mẻ hoặc ê buốt
• Đau giống đau tai dù tai không có vấn đề
• Cơ ở góc hàm to hơn bình thường
• Vết hằn răng ở mép lưỡi hoặc mặt trong má

Bạn có thể tự kiểm tra bằng cách hỏi người ngủ cùng, hoặc ghi âm bằng điện thoại trong vài đêm. Ban ngày, hãy để ý xem mình có đang cắn chặt răng khi tập trung làm việc hay không.

Chẩn đoán chắc chắn vẫn cần nha sĩ khám răng, hàm và cơ mặt. Một số trường hợp cần đo giấc ngủ để xác định rõ hơn.

Nguyên nhân gây nghiến răng

Nguyên nhân nghiến răng chưa được hiểu đầy đủ và hiếm khi chỉ có một. Thường đó là nhiều yếu tố cộng lại, khác nhau tùy độ tuổi và tình trạng sức khỏe của mỗi người.

Những yếu tố hay gặp nhất

• Căng thẳng, lo âu, tức giận hoặc bực bội kéo dài
• Ngáy và ngưng thở khi ngủ
• Cà phê, rượu và thuốc lá, trong đó người uống hơn 6 cốc cà phê mỗi ngày có nguy cơ gấp đôi
• Một số thuốc điều trị trầm cảm, động kinh và tăng động giảm chú ý
• Trong gia đình có người cũng bị như vậy
• Một số bệnh như Parkinson, sa sút trí tuệ, trào ngược dạ dày, động kinh
• Thói quen nhai kẹo cao su lâu, cắn môi hoặc cắn má

Nếu bạn nghi thuốc đang dùng gây ra tình trạng này, đừng tự ngưng thuốc. Hãy trao đổi với bác sĩ đã kê đơn để được điều chỉnh phù hợp.

Nghiến răng có phải do thiếu chất hay do giun

Nhiều người tìm hiểu nghiến răng thiếu chất gì, vì quan niệm này rất phổ biến. Dưới đây là những gì nghiên cứu đã biết và chưa biết.

Về thiếu chất: Một nghiên cứu trên 100 người năm 2021 thấy người nghiến khi ngủ hay thiếu vitamin D và ăn ít canxi hơn. Tuy vậy, chính nhóm tác giả cho biết cần thêm nghiên cứu để biết đây có phải nguyên nhân hay không, và bổ sung có giúp giảm nghiến hay không. Vì vậy, bạn không nên tự uống canxi hay vitamin D để chữa nghiến răng khi chưa xét nghiệm.

Về giun: Một nghiên cứu nhỏ năm 2022 trên trẻ từ 3 đến 10 tuổi không thấy nhiễm giun kim làm tăng việc nghiến. Tẩy giun theo hướng dẫn của bác sĩ vẫn nên làm vì sức khỏe chung, nhưng đó không phải cách chữa nghiến răng.

Căng thẳng, giấc ngủ và chất kích thích là những nguyên nhân có bằng chứng rõ hơn nhiều so với thiếu chất hay giun.

Vì sao người già nghiến răng

Tình trạng này hay gặp ở trẻ em và người trẻ, rồi thường giảm dần theo tuổi. Khi người già nghiến răng, nhất là mới bắt đầu gần đây, cần nghĩ đến thuốc đang dùng. Các nguyên nhân khác gồm bệnh Parkinson, sa sút trí tuệ hoặc ngưng thở khi ngủ. Hàm giả không khít và mất răng cũng có thể góp phần, nên người lớn tuổi cần được đi khám để tìm đúng nguyên nhân.

Vì sao nữ giới hay nghiến răng hơn

Tổng hợp nghiên cứu năm 2024 ghi nhận nữ bị nhiều hơn nam ở cả hai dạng.

Các nghiên cứu mới ghi nhận sự khác biệt này, chưa giải thích được lý do. Vì vậy, bạn nên để ý các yếu tố chung như căng thẳng và giấc ngủ, thay vì tìm một nguyên nhân riêng cho nữ giới.

Nghiến răng khi ngủ có tác hại gì

Phần lớn người bị không gặp biến chứng nặng. Tác hại thường đến từ việc nghiến mạnh và kéo dài nhiều tháng, nhiều năm.

Những hậu quả trên liên quan trực tiếp đến mòn răng, ê buốt răng, nứt răng và rối loạn khớp thái dương hàm. Thói quen này cũng là một trong các yếu tố có thể góp phần gây tụt nướu.

Nghiến răng có tốt không và khi nào cần điều trị

Nghiến răng không phải điều tốt, nhưng ở người khỏe mạnh nó cũng không được xem là bệnh. Theo nhiều nghiên cứu, nghiến răng nhẹ hoặc thỉnh thoảng thường không cần điều trị.

Bạn nên đi khám khi có một trong các dấu hiệu sau.

• Răng mòn, mẻ hoặc ê buốt
• Đau hàm, khó há miệng hoặc kêu khớp hàm
• Đau đầu buổi sáng thường xuyên
• Người ngủ cùng thấy bạn ngáy to hoặc có lúc ngừng thở
• Tình trạng nghiến xuất hiện sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới

Nếu chưa có dấu hiệu nào ở trên, việc thay đổi thói quen tại nhà thường là đủ để bắt đầu.

Trẻ nghiến răng khi ngủ có sao không?

Đây là chuyện khá thường gặp ở trẻ, và phần lớn trẻ tự hết khi lớn lên. Cha mẹ chỉ cần theo dõi và biết khi nào nên đưa con đi khám.

Ở trẻ, tình trạng này thường đi kèm những tình huống sau.

• Đang mọc răng hoặc thay răng
• Căng thẳng khi có thay đổi như vào lớp mới, nhà có em bé
• Ngáy to hoặc ngừng thở khi ngủ
• Tăng động giảm chú ý

Trẻ bị nghiến không có nghĩa là trẻ thiếu canxi hay có giun, như đã nói ở phần nguyên nhân. Cha mẹ không nên tự cho con uống canxi hoặc vitamin D khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Cha mẹ có thể giúp con bằng cách:

• Giữ giờ ngủ đều và có thói quen thư giãn trước khi ngủ như đọc truyện
• Không cho con xem điện thoại, máy tính bảng sát giờ ngủ
• Trò chuyện khi con có chuyện lo lắng ở trường hoặc ở nhà
• Tránh đồ uống có caffeine như trà sữa, nước ngọt có ga
• Cho con khám răng định kỳ để nha sĩ theo dõi độ mòn

Nên đưa trẻ đi khám khi:

• Trẻ ngáy to hoặc có lúc ngừng thở khi ngủ
• Trẻ kêu đau hàm, đau tai hoặc khó nhai
• Răng mòn nhanh hoặc bị mẻ
• Nghiến vẫn kéo dài khi đã thay răng xong

Máng chống nghiến cho trẻ chỉ nên dùng khi nha sĩ chỉ định, vì hàm và răng của trẻ vẫn đang thay đổi.

Khi đã hiểu nguyên nhân và tác hại, phần tiếp theo đi vào những việc bạn có thể tự làm tại nhà.

Cách giảm nghiến răng tại nhà

Không có cách nào tại nhà làm hết hẳn thói quen này. Tuy vậy, những việc dưới đây giúp giảm số lần nghiến và bảo vệ răng, tùy bạn chưa có dấu hiệu hay đã bị.

Phòng ngừa khi chưa có dấu hiệu

• Hạn chế cà phê và trà đặc từ buổi chiều
• Hạn chế rượu và bỏ thuốc lá
• Không nhai kẹo cao su quá lâu, không cắn bút hoặc cắn móng tay
• Ngủ đủ giấc và đi ngủ đúng giờ
• Duy trì một cách thư giãn đều đặn như tập thể dục, thiền hoặc yoga
• Khám răng định kỳ 6 tháng một lần để phát hiện sớm dấu hiệu mòn

Giảm nghiến và bảo vệ răng khi đã bị

Cách xử lý khác nhau giữa nghiến ban ngày và nghiến khi ngủ, nên bạn hãy bắt đầu từ dạng mình đang gặp.

Với nghiến răng ban ngày:

• Giữ tư thế nghỉ đúng là môi khép, hai hàm răng tách nhau và lưỡi chạm nhẹ vòm miệng
• Đặt nhắc nhở trên điện thoại hoặc dán giấy nhớ để tự kiểm tra hàm vài lần mỗi ngày
• Thả lỏng hàm ngay khi thấy mình đang cắn chặt
• Để ý những lúc hay siết hàm như khi lái xe hoặc làm việc với máy tính

Với nghiến răng khi ngủ:

• Chườm ấm cơ hàm trước khi đi ngủ
• Xoa bóp nhẹ cơ hàm và vùng thái dương
• Dành khoảng 30 phút thư giãn trước giờ ngủ
• Tránh cà phê, rượu và ăn quá no sát giờ ngủ
• Đi khám nếu người ngủ cùng thấy bạn ngáy to hoặc ngừng thở

Bảo vệ răng đang bị mòn:

• Dùng bàn chải lông mềm và chải nhẹ tay
• Dùng kem đánh răng có fluor để men răng chịu mòn tốt hơn
• Hạn chế nhai đồ quá cứng như đá viên, xương
• Hạn chế đồ chua vì acid làm răng đang bị nghiến mòn nhanh hơn

Bạn nên chọn sản phẩm chăm sóc răng miệng có fluor phù hợp và dùng đều mỗi ngày. Nếu răng đã bị ê buốt, bạn có thể tham khảo dòng Sensi KIN tại KIN Việt Nam dành cho răng nhạy cảm.

Mẹo dân gian trị nghiến răng khi ngủ có hiệu quả không

Nhiều người tìm cách trị nghiến răng khi ngủ dân gian hoặc mẹo chữa nghiến răng khi ngủ ở người lớn trước khi đi khám. Dưới đây là đánh giá cho từng mẹo phổ biến.

• Chườm ấm và xoa bóp cơ hàm: giúp cơ thư giãn và đỡ mỏi, có thể dùng hằng ngày
• Uống sữa ấm hoặc sữa nghệ trước khi ngủ: có thể giúp dễ ngủ nhưng chưa có bằng chứng làm giảm nghiến, và cần chải răng sau khi uống
• Ăn thực phẩm giàu magie và canxi: tốt cho sức khỏe chung nhưng chưa được chứng minh làm giảm nghiến
• Tự uống viên canxi, vitamin D hoặc magie: không nên làm khi chưa xét nghiệm
• Tẩy giun để hết nghiến: không phải cách chữa nghiến, dù tẩy giun theo hướng dẫn vẫn nên làm

Mẹo dân gian chỉ nên là phần hỗ trợ, không thay được việc xử lý căng thẳng, giấc ngủ và bảo vệ răng.

Điều trị nghiến răng tại nha khoa

Không có một cách điều trị chung cho mọi trường hợp. Bác sĩ sẽ xem bạn nghiến khi ngủ hay ban ngày, mức mòn răng, tình trạng cơ và khớp hàm. Sau đó bác sĩ tìm thứ đang kích hoạt như giấc ngủ hay thuốc đang dùng.

Điều trị nhằm bảo vệ răng và giảm triệu chứng, không phải lúc nào cũng ngăn được nghiến khi ngủ. Các phương pháp dưới đây giúp bạn hiểu khi nghe bác sĩ tư vấn.

Máng chống nghiến răng

Máng được làm theo dấu răng của từng người và đeo khi ngủ để tách hai hàm răng. Máng bảo vệ mặt răng và có thể giảm hoạt động của cơ, nhưng không chắc làm hết nghiến. Bạn cần tái khám để bác sĩ kiểm tra độ mòn của máng.

Phục hồi răng bị mòn hoặc mẻ

Bác sĩ có thể trám hoặc bọc mão cho răng đã mòn, mẻ. Việc này thường làm sau khi đã kiểm soát được việc nghiến, để phục hình mới không bị hỏng lại.

Xử lý vấn đề giấc ngủ

Nếu nghi ngưng thở khi ngủ, bác sĩ có thể đề nghị đo giấc ngủ và phối hợp với chuyên khoa khác. Khi vấn đề giấc ngủ được xử lý, tình trạng nghiến đi kèm cũng có thể giảm theo.

Liệu pháp hành vi và tâm lý

Phương pháp này dành cho người bị nghiến do căng thẳng hoặc lo âu. Nội dung gồm tư vấn tâm lý, liệu pháp nhận thức hành vi và các bài tập thư giãn.

Tiêm botox

Botox được cân nhắc cho ca nặng, đau nhiều và không đáp ứng các cách khác. Thuốc làm cơ hàm dịu lại và thường phải tiêm lại sau 3 đến 4 tháng.

Thuốc theo đơn của bác sĩ

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê thuốc giãn cơ dùng trong thời gian ngắn. Bạn không nên tự mua thuốc để tự điều trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tôi hay bị nghiến răng?

Thường do nhiều yếu tố cộng lại, hay gặp nhất là căng thẳng, vấn đề giấc ngủ và chất kích thích như cà phê, rượu, thuốc lá. Một số thuốc đang dùng cũng có thể góp phần.

2. Tại sao người già nghiến răng?

Ở người lớn tuổi, tình trạng này hay liên quan đến thuốc đang dùng, bệnh thần kinh, ngưng thở khi ngủ hoặc hàm giả không khít. Vì vậy, người lớn tuổi mới bắt đầu bị nên đi khám.

3. Tại sao con gái hay nghiến răng khi ngủ?

Số liệu cho thấy nữ bị nhiều hơn nam ở cả khi ngủ và ban ngày. Lý do của sự khác biệt này hiện chưa được giải thích rõ.

4. Nghiến răng khi ngủ có tác hại gì?

Phần lớn trường hợp không gây hại nặng. Nghiến mạnh và kéo dài có thể làm mòn, nứt răng, gây ê buốt, đau hàm và đau đầu buổi sáng.

5. Làm sao để bé hết nghiến răng?

Đa số trẻ tự hết khi lớn, cha mẹ nên giữ giờ ngủ đều và giúp con thư giãn trước khi ngủ. Hãy đưa con đi khám nếu con ngáy to, ngừng thở khi ngủ hoặc kêu đau hàm.

6. Nghiến răng có tốt không?

Không tốt, nhưng ở người khỏe mạnh cũng không được xem là bệnh. Nghiến nhẹ hoặc thỉnh thoảng thường không cần điều trị.

7. Nghiến răng thiếu chất gì?

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy thiếu chất gây ra tình trạng này. Bạn không nên tự uống canxi hay vitamin D khi chưa xét nghiệm.

8. Máng chống nghiến răng có làm hết nghiến không?

Máng bảo vệ răng và có thể giảm hoạt động của cơ hàm. Tuy vậy, máng không chắc làm hết hẳn việc nghiến.

Nghiến răng thường là một thói quen của cơ hàm, và phần lớn trường hợp không gây hại nặng. Việc cần làm là xử lý đúng thứ kích hoạt như căng thẳng, giấc ngủ, chất kích thích và bảo vệ răng, thay vì tìm thuốc bổ. Nếu răng đã mòn, ê buốt hoặc hàm thường xuyên đau, bạn nên đi khám sớm.

Hãy ghé qua KIN Việt Nam để chọn sản phẩm chăm sóc răng miệng theo độ tuổi, hoặc nhắn fanpage để nhận được tư vấn phù hợp.

Tài liệu tham khảo

1. Lobbezoo, F., Ahlberg, J., Raphael, K. G., Wetselaar, P., Glaros, A. G., Kato, T., Santiago, V., Winocur, E., De Laat, A., De Leeuw, R., Koyano, K., Lavigne, G. J., Svensson, P., & Manfredini, D. (2018). International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress. Journal of Oral Rehabilitation, 45(11), 837–844. https://doi.org/10.1111/joor.12663
2. Zieliński, G., Pająk, A., & Wójcicki, M. (2024). Global prevalence of sleep bruxism and awake bruxism in pediatric and adult populations: A systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Medicine, 13(14), 4259. https://doi.org/10.3390/jcm13144259
3. Alkhatatbeh, M. J., Hmoud, Z. L., Abdul-Razzak, K. K., & Alem, E. M. (2021). Self-reported sleep bruxism is associated with vitamin D deficiency and low dietary calcium intake: A case-control study. BMC Oral Health, 21, 21. https://doi.org/10.1186/s12903-020-01349-3
4. Şentürk, Ö., Ulu Güzel, K. G., & Tokgöz, Y. (2022). Evaluation of relationship between Enterobius vermicularis infection and bruxism in children. Contemporary Pediatric Dentistry, 3(2), 61–72. https://doi.org/10.51463/cpd.2022.107
5. Teeth grinding (bruxism): Symptoms and causes. (2024). Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bruxism/symptoms-causes/syc-20356095
6. Bruxism (teeth grinding). (2023). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10955-teeth-grinding-bruxism
7. Bruxism. (2025). National Institute of Dental and Craniofacial Research. https://www.nidcr.nih.gov/health-info/bruxism