Mòn răng do đâu và có cách nào để phục hồi không?

Mòn răng có thể diễn ra ở tất cả độ tuổi, lẫn đối tượng, một khi đã mất thì không tự tái tạo. Có nhiều nguyên nhân và trường hợp có thể gây nên tình trạng này. KIN Việt Nam tổng hợp trong bài này cách nhận biết, cơ chế gây mòn và cách tự chăm sóc phù hợp với tình trạng.

Mòn răng là gì?

Mòn răng là tình trạng mô cứng của răng mất dần đi mà không phải do vi khuẩn gây ra. Quá trình này diễn ra chậm, thường tính bằng năm, nên phần lớn người bị chỉ nhận ra khi răng đã đổi hình dạng hoặc bắt đầu ê buốt.

Điểm cần phân biệt ngay là mòn răng không phải sâu răng. Sâu răng do vi khuẩn trong miệng tạo acid và phá hủy men tại một điểm, tạo thành lỗ. Mòn răng mất mô trên cả một mảng bề mặt, nên bạn thấy răng mỏng đi hoặc lõm xuống chứ không thấy lỗ rõ ràng.

Đây không phải tình trạng hiếm. Các tổng hợp quốc tế ghi nhận khoảng 34% trẻ em và thanh thiếu niên có dấu hiệu mòn răng, ở người lớn là khoảng 20 đến 45%, và có nhóm dân số được báo cáo tới 80%.

Dấu hiệu mòn răng và cách tự đánh giá mức độ

Có một điều cần biết trước khi nhìn vào gương. Giai đoạn sớm của mòn răng thường không đau, nên không ê buốt không có nghĩa là răng bạn chưa bị gì.

Những dấu hiệu sớm khó thấy nhưng vẫn nhận ra được:

• bề mặt răng mất độ bóng, trông như kính mờ
• rìa cắt răng trước hơi trong, soi đèn thấy xuyên được một chút
• mặt nhai phẳng đi, các gờ nhỏ mờ dần

Những dấu hiệu muộn thì rõ hơn:

• ê buốt khi ăn đồ lạnh, nóng, chua hoặc ngọt
• răng đổi sang màu ngà vàng vì lớp ngà bên dưới lộ ra
• rìa cắt mỏng rồi mẻ thành những vết nhỏ
• thấy vùng lõm hoặc rãnh ở sát viền nướu

Nha sĩ đánh giá mòn răng theo một thang điểm chia bốn mức, và bạn có thể dùng chính cách chia đó để tự ước lượng:

• Mức 0: bề mặt răng còn nguyên, chưa thấy gì
• Mức 1: mới mất độ bóng bề mặt, chưa có khuyết
• Mức 2: thấy khuyết rõ nhưng chiếm dưới nửa bề mặt răng
• Mức 3: khuyết chiếm quá nửa bề mặt răng

Một điều đáng để yên tâm mà ít bài viết nào nói rõ. Mức 1 được xem là bình thường ở người trên 20 tuổi, vì răng nào cũng mòn một ít theo thời gian sử dụng. Thang này giúp bạn biết có cần đi khám sớm hay không, chứ không phải để tự cho điểm thay nha sĩ.

Bốn cơ chế mòn răng

Nguyên nhân mòn răng được các tổ chức nha khoa quốc tế xếp theo bốn cơ chế, dựa trên lực nào đang làm mất mô răng.

Bảng trên dùng tên theo cách phân loại của Liên đoàn Nha khoa Quốc tế, còn cột tên thường gọi để bạn đối chiếu với các bài viết tiếng Việt khác. Riêng cơ chế mòn cổ răng do lực uốn hiện vẫn còn được tranh luận trong giới chuyên môn về việc có nên xem là một cơ chế riêng.

Ba cụm từ bạn hay gặp khi tìm hiểu cũng cần làm rõ. Mòn men răng là cách gọi theo lớp bị mất, tức là tổn thương còn ở lớp men ngoài cùng. Mòn cổ răng và mòn mặt nhai là cách gọi theo vị trí. Cả ba không phải ba bệnh khác nhau mà là ba cách mô tả cùng một tình trạng từ ba góc nhìn.

Trong thực tế, phần lớn trường hợp là nhiều cơ chế cùng tác động, nên cách nhận ra dễ hơn là nhìn vào vị trí răng bị mòn.

Nguyên nhân gây ra mòn răng theo từng vị trí

Vị trí mòn là chỉ dấu hữu ích nhất, vì mỗi nguyên nhân để lại dấu ở một chỗ khác nhau. Bạn có thể soi gương và đối chiếu với bảng dưới đây.

Bảng này để bạn tham khảo chứ không thay thế chẩn đoán, thăm khám nha sĩ trực tiếp mới đưa ra kết quả chính xác nhất.

Nguyên nhân gây mòn răng do acid

Mòn răng do acid là nhóm thường gặp nhất, và acid đến từ hai hướng là từ ngoài vào qua đường ăn uống, hoặc từ trong cơ thể đi lên.

Nhóm acid từ trong đáng chú ý hơn vì nó âm thầm. Ở người có trào ngược dạ dày thực quản, tỉ lệ mòn răng được ghi nhận khoảng 32,5%, và nhiều người không biết mình trào ngược cho tới khi nha sĩ phát hiện dấu mòn ở răng hàm dưới.

Riêng những lúc bị nôn, bạn súc miệng bằng nước, nước pha chút baking soda hoặc sữa để trung hòa acid, và đừng chải răng ngay vì lúc đó men đang mềm nhất.

Nếu vị trí mòn gợi ý acid đến từ trong cơ thể, việc cần làm là khám tiêu hóa song song với khám răng, vì xử lý được nguồn acid thì phần răng còn lại mới dừng mòn.

Trẻ em có bị mòn răng không?

Có, và tỉ lệ không nhỏ. Các tổng hợp quốc tế ghi nhận khoảng 30 đến 50% răng sữa có dấu hiệu mòn, còn ở nhóm trẻ em và thanh thiếu niên nói chung là khoảng 34%.

Lý do trẻ dễ bị hơn người lớn khá đơn giản. Men răng sữa mỏng hơn men răng vĩnh viễn, nên cùng một lượng acid sẽ ăn qua lớp men nhanh hơn.

Những thói quen hay dẫn tới mòn răng ở trẻ:

• uống nước ngọt có ga nhiều, nhất là uống bằng ống hút đặt ngay trước răng
• nhấm nháp nước ép suốt ngày thay vì uống trong bữa
• ăn kẹo chua và các loại ô mai
• bú bình hoặc ngủ với bình đựng nước ngọt, nước ép
• trào ngược ở trẻ nhỏ, thường kèm hay trớ và quấy sau khi bú

Vậy cha mẹ cần làm gì để hạn chế tình trạng mòn răng ở trẻ:

• cho trẻ uống nước ép trong bữa ăn
• chuyển từ bình sang ly khi trẻ đủ tuổi, để nước không đọng lâu quanh răng
• cho trẻ tráng miệng bằng nước sau khi ăn đồ chua hoặc uống nước ngọt
• lấy lượng kem đánh răng có fluor theo đúng tuổi của trẻ
• đưa trẻ khám răng định kỳ, vì mòn ở răng sữa rất khó tự nhìn thấy

Nếu bạn đang tìm hiểu về răng của con, bài về sâu răng ở trẻ em nói chi tiết hơn phần chăm sóc theo từng độ tuổi.

Mòn răng để lâu gây hậu quả gì

Mòn răng không gây đau dữ dội nên dễ bị để lâu. Vấn đề là hậu quả của nó tích lại theo thời gian và mỗi bước đều khó xử lý hơn bước trước.

Theo thứ tự thường gặp:

• ê buốt răng khi ăn uống, do lớp ngà dần lộ ra
• răng đổi sang màu ngà vàng, và đây là đổi màu từ bên trong nên tẩy trắng không giải quyết được
• rìa cắt mỏng dần rồi mẻ thành những vết nhỏ, thấy rõ nhất ở răng cửa
• bề mặt mất men nên dễ bị sâu răng hơn trước, vì lớp bảo vệ cứng nhất đã mỏng đi
• răng ngắn lại làm thay đổi khớp cắn, nhai kém hiệu quả và khớp hàm phải bù trừ
• mức nặng thì phải phục hình lớn thay vì chỉ trám một chỗ nhỏ

Phần lớn những hậu quả này mất nhiều năm mới thành hình, nên can thiệp sớm có hiệu quả rõ và rẻ hơn nhiều so với xử lý ở giai đoạn muộn.

Mòn răng có hồi phục được không

Không. Phần men răng đã mất đi thì không mọc lại, vì men răng không có tế bào sống để tự sửa chữa như xương.

Chỗ gây hiểu lầm nằm ở chữ phục hồi. Fluoride giúp tái khoáng phần men đã bị acid làm mềm nhưng vẫn còn ở đó, và việc này có thật. Nhưng fluor không dựng lại phần men đã biến mất. Hai việc này khác nhau, và các bài viết gộp chúng làm một chính là lý do nhiều người tưởng men răng mọc lại được.

Điều này đổi thứ tự việc cần làm. Việc đầu tiên là chặn tiến triển, tức là tìm ra nguyên nhân và cắt nó đi. Việc thứ hai mới là phục hồi hình dạng răng bằng vật liệu. Các tổ chức nha khoa quốc tế cũng khuyến nghị theo thứ tự này, phục hình thường làm sau khi đã xử lý được nguyên nhân.

Tin tốt là tiến triển kiểm soát được nếu tìm đúng nguyên nhân. Hai phần cuối bài nói đúng những việc cần làm, bắt đầu từ những thứ bạn tự làm được ở nhà.

Chăm sóc răng tại nhà

Việc cần làm ở nhà khác nhau giữa người chưa bị và người đã mòn men, nên phần này tách làm hai.

Nếu bạn chưa mòn hoặc mới ở mức 1

Đây là nhóm phòng ngừa, và cách phòng ngừa mòn răng xoay quanh một việc là giảm số lần răng tiếp xúc với acid trong ngày.

Điểm quan trọng nhất trong bảng là số lần, không phải số lượng. Uống một ly nước ngọt trong mười phút ít gây hại hơn là nhấm nháp cũng ly đó suốt hai giờ, vì cách thứ hai khiến răng ngâm trong acid lâu hơn nhiều.

Nếu đã mòn men hoặc đã ê buốt thì cần làm gì

Thứ nhất là tránh kem đánh răng tẩy trắng hoặc loại có độ mài mòn cao. Bề mặt răng đã yếu đi nên các hạt mài trong những loại này lấy đi thêm mô răng.

Thứ hai là không tự chà baking soda hay muối hạt lên răng. Đây là cách được truyền nhau nhưng với răng đang mòn thì nó làm tình trạng nặng thêm.

Thứ ba là dùng sản phẩm cho răng nhạy cảm để giảm bớt ê buốt do mòn răng trong lúc chờ đi khám. Sensi KIN là dòng dành cho tình trạng này, dùng cho người từ 12 tuổi trở lên. Cần nói rõ là sản phẩm hỗ trợ cảm giác ê buốt chứ không chặn được quá trình mòn.

Về fluoride trong sản phẩm dùng hằng ngày

Fluor là chất liên quan trực tiếp nhất tới mòn răng, vì nó giúp men chịu acid tốt hơn và tái khoáng phần men còn lại. Vì vậy khi chọn kem đánh răng và nước súc miệng dùng hằng ngày, bạn nên đọc nhãn xem có fluor hay không.

Bạn có thể ghé xem các sản phẩm của KIN Việt Nam, vì các dòng kem đánh răng và nước súc miệng đều có fluoride với nồng độ ghi rõ trên nhãn.

Điều trị mòn răng tại nha khoa

Cách điều trị mòn răng tại phòng khám được chọn theo mức độ mất mô và theo nguyên nhân, nên không có một phương pháp dùng chung.

Bạn nên đi khám khi đã thấy khuyết rõ trên bề mặt răng, khi ê buốt không giảm dù đã chăm sóc đúng cách, hoặc khi thấy răng ngắn lại so với trước.

Các phương pháp nha sĩ có thể dùng:

• bôi fluor nồng độ cao hoặc vecni fluor tại phòng khám, dùng cho mòn diện rộng nhưng chưa thành khuyết
• trám phục hồi, dùng cho khuyết khu trú như rãnh lõm ở cổ răng
• dán sứ veneer, dùng khi mòn ở mặt ngoài răng trước ảnh hưởng tới thẩm mỹ
• bọc mão, dùng khi răng đã mất nhiều mô và cần bao phủ toàn bộ
• máng chống nghiến, dùng cho người nghiến răng ban đêm để chặn nguyên nhân cơ học
• điều trị tủy, khi mòn đã vào tới tủy và gây đau kéo dài
• phối hợp với chuyên khoa tiêu hóa, khi nguyên nhân là trào ngược

Vì mòn răng diễn ra chậm nên tự nhìn khó thấy thay đổi. Cách theo dõi được khuyến nghị là chụp ảnh hoặc lấy khuôn răng ở mỗi lần khám để so sánh.

Cuối cùng là một điều nên biết khi đi khám. Nếu có nơi đề nghị bọc sứ ngay khi mòn còn ở mức nhẹ, bạn nên hỏi lại vì sao chưa thử chặn nguyên nhân trước. Phục hình cần thiết ở mức nặng, còn ở mức nhẹ thì cắt nguyên nhân hiệu quả lâu dài hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Mòn răng có đau không?

Giai đoạn sớm thường không đau nên rất dễ bỏ qua. Cảm giác ê buốt chỉ xuất hiện khi men đã mỏng tới mức lớp ngà bên dưới bắt đầu lộ ra.

2. Trẻ em bị mòn răng sữa có cần điều trị không?

Có, vì răng sữa mòn nhanh và ảnh hưởng tới việc ăn uống của trẻ. Bạn nên cho trẻ đi khám để nha sĩ quyết định cần can thiệp hay chỉ cần đổi thói quen ăn uống.

3. Tẩy trắng răng có làm mòn răng không?

Tẩy trắng đúng chỉ định không làm mất men nhưng gây nhạy cảm tạm thời. Trên răng đã mòn sẵn thì mức ê buốt cao hơn, nên cần nha sĩ đánh giá trước.

4. Kem đánh răng nào giúp hạn chế mòn răng?

Bạn nên chọn loại có fluor và có độ mài mòn thấp, tránh các loại tẩy trắng mạnh. Với trường hợp đã ê buốt thì loại dành cho răng nhạy cảm sẽ dễ chịu hơn.

5. Mòn răng có dẫn tới mất răng không?

Rất ít khi mòn răng trực tiếp làm mất răng. Nhưng mòn nặng làm răng yếu, dễ nứt vỡ và dễ sâu hơn, nên đó mới là đường dẫn tới mất răng.

Mòn răng không đảo ngược được nhưng chặn được, nên việc cần làm không phải là tìm cách mọc lại men mà là cắt đi nguyên nhân đang làm mòn. Chỗ nên xem đầu tiên là vị trí răng bị mòn và những thói quen hằng ngày của bạn, vì hai thứ đó chỉ ra nguyên nhân khá chính xác. Phục hình là bước sau, và nó hiệu quả hơn khi nguyên nhân đã được xử lý.

Tài liệu tham khảo

1. Dental erosion. (n.d.). American Dental Association. https://www.ada.org/resources/ada-library/oral-health-topics/dental-erosion
2. Tooth wear. (2023). FDI World Dental Federation. https://www.fdiworlddental.org/tooth-wear
3. Aránguiz, V., Lara, J. S., Marró, M. L., Fernández, C., Dias, R., & Giacaman, R. A. (2020). Recommendations and guidelines for dentists using the basic erosive wear examination index (BEWE). British Dental Journal, 228(3), 153–157. https://doi.org/10.1038/s41415-020-1246-y