Ê buốt răng là gì và khi nào cần đi khám

Ê buốt răng là cơn buốt ngắn xuất hiện khi bạn ăn đồ lạnh, đồ nóng, đồ chua hoặc đồ ngọt, rồi hết ngay sau đó. Phần lớn trường hợp cải thiện được tại nhà, nhưng có những kiểu đau nhìn qua rất giống mà thực ra là dấu hiệu của bệnh lý. KIN Việt Nam tổng hợp trong bài này cách phân biệt, nguyên nhân và hướng xử lý theo từng tình trạng.

Ê buốt răng là gì?

Ê buốt răng là cơn đau buốt ngắn và nhói, xuất hiện khi răng gặp kích thích và biến mất ngay khi kích thích không còn. Trong chuyên môn, tình trạng này được gọi là nhạy cảm ngà.

Men răng bên ngoài là lớp chắn. Khi men bị mòn hoặc nướu tụt xuống làm lộ chân răng, lớp ngà bên dưới lộ ra. Trong ngà có hàng nghìn ống rất nhỏ chạy thẳng vào buồng tủy, nơi chứa dây thần kinh, nên kích thích ở bề mặt được dẫn vào trong.

Những kích thích hay gây buốt nhất:

• đồ lạnh, nhất là nước đá và kem

• đồ nóng như trà hoặc canh vừa bắc xuống

• đồ chua và đồ ngọt

• gió lạnh khi hít vào bằng miệng

• lông bàn chải chạm vào vùng cổ răng

Ê buốt răng khi ăn đồ lạnh là kiểu thường gặp nhất, vì lạnh làm dịch trong ống ngà dịch chuyển mạnh hơn các kích thích khác.

Làm sao biết đó là ê buốt hay dấu hiệu bệnh lý?

Dấu hiệu quyết định là cơn đau kéo dài bao lâu sau khi bỏ kích thích. Ê buốt do ngà nhạy cảm hết gần như ngay lập tức, còn cơn đau còn âm ỉ thêm một lúc thường đến từ nguyên nhân khác.

Nếu bảng trên đưa bạn về cột bên phải, việc cần làm là đi khám chứ không phải đổi kem đánh răng. Đau âm ỉ kéo dài sau kích thích là dấu hiệu tủy đang viêm, còn buốt tập trung đúng một răng kèm đau khi cắn hay gặp ở răng nứt hoặc sâu răng đã vào sâu.

Nguyên nhân ê buốt răng

Nguyên nhân ê buốt răng gom lại chỉ có ba nhóm chính, dù thực tế chi tiết có thể dài hơn nhiều.

Mòn cổ răng đáng nói riêng vì rất hay bị bỏ qua. Đây là rãnh lõm hình chữ V sát viền nướu, nơi men vốn mỏng nhất nên chỉ cần mòn một ít là ngà đã lộ. Người bị thường mô tả đúng một điểm buốt khi uống nước lạnh hoặc khi bàn chải quét ngang qua.

Ba nhóm nguyên nhân này quyết định hướng xử lý, nên bước tiếp theo là xem tình trạng của bạn có tự hết hay không.

Ê buốt sau khi trám răng, cạo vôi hoặc tẩy trắng có bình thường không?

Có, và phần lớn tự hết. Ba thủ thuật này đều tác động lên bề mặt răng nên phản ứng buốt tạm thời là điều được dự đoán trước.

Ê buốt răng sau khi trám mà kèm đau khi cắn thường do miếng trám hơi cao, nha sĩ chỉnh lại khớp cắn là xong. Điểm cần nhớ cho cả ba trường hợp là chiều hướng, giảm dần là bình thường còn tăng dần thì không.

Những thói quen cần đổi để bớt ê buốt răng

Cách giảm ê buốt răng tại nhà bắt đầu từ việc ngừng làm mòn thêm, trước khi nghĩ tới sản phẩm nào.

Những việc này vừa làm dịu tình trạng hiện tại vừa ngăn buốt quay lại, nên không cần một danh sách phòng ngừa riêng.

Các cách dân gian có giảm ê buốt răng không?

Có một vài cách làm dịu được cảm giác buốt trong chốc lát, nhưng không cách nào bịt được ống ngà đang hở, nên tác dụng chỉ kéo dài trong ngày.

Những cách có thể dùng ở mức làm dịu tạm thời:

• Súc nước muối ấm: Pha nửa thìa cà phê muối vào khoảng 250 ml nước ấm, ngậm và súc nhẹ 30 giây rồi nhổ ra, ngày một đến hai lần. Không nuốt và không pha mặn hơn vì nước muối đặc làm khô niêm mạc

• Nước trà xanh để nguội: Ngậm khoảng 30 giây rồi nhổ, dùng sau bữa ăn. Cách này chủ yếu hỗ trợ làm sạch khoang miệng, còn tác dụng lên chính cơn buốt thì bằng chứng còn hạn chế

• Dầu đinh hương: Nhỏ một giọt lên tăm bông rồi chấm nhẹ lên vùng buốt trong vài giây. Chỉ dùng cho người lớn, không nuốt và không lặp lại nhiều lần trong ngày vì dầu nguyên chất gây rát niêm mạc

• Gel nha đam: Bôi mỏng lên viền nướu vùng đang buốt rồi súc lại bằng nước sạch sau vài phút. Cách này làm dịu nướu chứ không tác động tới lớp ngà

Những cách KIN Việt Nam khuyên không nên dùng:

• đắp tỏi giã lên nướu, vì tỏi sống để lâu trên niêm mạc gây bỏng rát và loét

• ngậm chanh, giấm táo hoặc nước cốt me, vì đây đều là acid và làm mòn men răng nặng thêm

• chà baking soda hoặc muối hạt trực tiếp lên răng, vì hạt thô mài mòn bề mặt vốn đã yếu

Điểm chung của nhóm dân gian là chỉ tác động lên cảm giác, không thay đổi được nguyên nhân. Vì vậy chúng hợp để vượt qua một ngày khó chịu, còn muốn cải thiện lâu dài thì cần đến nhóm sản phẩm có hoạt chất.

Sử dụng sản phẩm nha khoa cho răng nhạy cảm

Đây là nhóm có tác dụng thật lên cơn buốt, vì hoạt chất trong sản phẩm hoặc làm dịu dây thần kinh trong ngà, hoặc bịt bớt các ống ngà đang hở.

Hai nhóm hoạt chất thường gặp:

• nhóm làm dịu dây thần kinh, đại diện là muối kali, giúp giảm mức phản ứng của dây thần kinh với kích thích

• nhóm bịt ống ngà, gồm fluor thiếc, stronti và arginine, tạo một lớp bít ngay miệng ống

Điều nhiều người bỏ qua là thời gian. Sản phẩm dạng này cần dùng đều khoảng hai đến bốn tuần mới thấy rõ, nên bỏ ngang sau vài ngày là lý do phổ biến nhất khiến người dùng nghĩ chúng không có tác dụng.

Vài điểm giúp dùng đúng:

• Chải đủ hai lần mỗi ngày, không đổi qua lại giữa kem thường với kem đánh răng cho răng nhạy cảm

• Lấy một ít kem bôi lên vùng hay buốt rồi để yên khoảng một phút trước khi súc

• Không súc miệng thật mạnh ngay sau khi chải, vì làm trôi hết hoạt chất

• Sử dụng một loại trong ít nhất bốn tuần rồi mới đánh giá

Trên thị trường Việt Nam hiện có khá nhiều dòng dành cho răng ê buốt và răng nhạy cảm để bạn tham khảo, như KIN Sensi, Sensodyne, Colgate Sensitive, P/S Chuyên gia, Elmex Sensitive cùng một số dòng khác. Các sản phẩm này khác nhau chủ yếu ở hoạt chất và dạng dùng, nên chọn theo tình trạng của mình sẽ hợp lý hơn chọn theo tên.

Nếu dùng đúng cách suốt bốn tuần mà mức buốt không đổi, nhiều khả năng nguyên nhân không nằm ở ngà nhạy cảm đơn thuần.

Nha sĩ xử lý ê buốt răng bằng cách nào?

Cách trị ê buốt răng tại phòng khám được chọn theo nguyên nhân, không có một phương pháp dùng chung cho mọi trường hợp.

Vì mỗi cách nhắm vào một nguyên nhân khác nhau, đi khám để biết mình thuộc nhóm nào có ích hơn là tự chọn theo kinh nghiệm của người khác.

Khi nào cần đi khám?

Nên đi khám nếu ê buốt răng kéo dài trên ba đến bốn tuần dù bạn đã đổi thói quen và dùng sản phẩm đúng cách.

Những dấu hiệu nên đi khám sớm hơn:

• đau còn âm ỉ sau khi đã bỏ kích thích

• đau tự nhiên hoặc đau về đêm

• đau khi cắn mạnh vào một răng

• buốt tập trung đúng một răng thay vì cả vùng

• thấy rãnh lõm hoặc đổi màu ở cổ răng

• nướu sưng, tụt rõ hoặc chảy máu khi chải

Thứ tự hợp lý là tìm nguyên nhân trước rồi mới chọn cách xử lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Ê buốt răng có tự hết không?

Buốt sau thủ thuật nha khoa thường tự hết trong vài ngày đến vài tuần. Còn buốt do mòn men răng hoặc tụt nướu thì không tự hết, vì phần ngà đã lộ không phục hồi tự nhiên lại được.

2. Phụ nữ mang thai bị ê buốt răng có đáng lo không?

Tình trạng này không hiếm trong thai kỳ, do thay đổi nội tiết làm nướu dễ viêm và tụt hơn, cộng thêm acid từ nôn nghén. Bạn vẫn nên đi khám răng bình thường và báo cho nha sĩ biết mình đang mang thai.

3. Trẻ em có dễ bị ê buốt răng không?

Có, thường gặp khi răng vĩnh viễn mới mọc, khi men răng lúc này còn yếu hoặc khi đã có lỗ sâu. Trẻ kêu buốt kéo dài thì nên cho đi khám sớm thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.

4. Nên chọn phương pháp nào để cải thiện ê buốt răng tại nhà?

Nên ưu tiên những cách đã có cơ sở y khoa như đổi bàn chải lông mềm, giảm sử dụng đồ acid, cay nóng và dùng sản phẩm nha khoa có hoạt chất hỗ trợ răng nhạy cảm, thay vì lạm dụng các mẹo dân gian. Tốt hơn nữa là đi khám một lần để nha sĩ xác định nguyên nhân rồi chỉ định đúng thứ bạn cần.

5. Ê buốt chân răng có phải sắp mất răng không?

Không, ê buốt chân răng tự nó chỉ cho biết chân răng đang lộ ra. Nhưng nếu nguyên nhân là viêm nha chu thì chính bệnh đó mới là thứ đe dọa răng, nên cần được khám và điều trị.

Ê buốt răng phần lớn xử lý được nếu tìm đúng nguyên nhân, và mốc tự đánh giá đơn giản nhất là cơn buốt có hết ngay khi bỏ kích thích hay không. Nếu hết ngay, bạn có thể bắt đầu từ việc đổi thói quen chải răng và dùng sản phẩm cho răng nhạy cảm đủ bốn tuần. Nếu cơn đau còn âm ỉ hoặc kéo dài quá lâu, hãy để nha sĩ kiểm tra thay vì tiếp tục thử từng cách một.

Tài liệu tham khảo

1. Liu, X., Tenenbaum, H. C., Wilder, R. S., và cộng sự. (2020). Pathogenesis, diagnosis and management of dentin hypersensitivity: An evidence-based overview for dental practitioners. BMC Oral Health, 20, 220. https://doi.org/10.1186/s12903-020-01199-z

2. Jang, J.-H., Oh, S., Kim, H.-J., & Kim, D.-S. (2023). A randomized clinical trial for comparing the efficacy of desensitizing toothpastes on the relief of dentin hypersensitivity. Scientific Reports, 13. https://doi.org/10.1038/s41598-023-31616-6

3. Whitening. (n.d.). American Dental Association. https://www.ada.org/resources/ada-library/oral-health-topics/whitening

4. Toothbrushes. (n.d.). American Dental Association. https://www.ada.org/resources/ada-library/oral-health-topics/toothbrushes

5. Gum disease. (n.d.). National Institute of Dental and Craniofacial Research. https://www.nidcr.nih.gov/health-info/gum-disease