Viêm quanh thân răng là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Viêm quanh thân răng thường biểu hiện bằng nướu quanh răng khôn sưng đỏ, đau tăng khi nhai và có thể lan lên tai, nhất là khi răng khôn hàm dưới chỉ mọc một phần. Tình trạng này, còn gọi là viêm lợi trùm, phần lớn được kiểm soát tốt khi nha sĩ xử trí sớm. KIN Việt Nam tổng hợp nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, khi nào cần cấp cứu và các hướng điều trị tại nha khoa.

Viêm quanh thân răng là gì?

Viêm quanh thân răng là tình trạng viêm mô nướu bao quanh thân răng đang mọc một phần, thường gặp nhất ở răng khôn hàm dưới. Bệnh thường gặp nhất ở răng khôn hàm dưới, nên còn được gọi là viêm quanh thân răng khôn, hay theo cách gọi quen thuộc là viêm lợi trùm.

Răng khôn (răng hàm lớn thứ ba, răng số 8) mọc sau cùng ở cuối cung hàm, thường vào cuối tuổi thiếu niên hoặc đầu tuổi 20. Khi răng mới trồi lên một phần, nướu còn che một phần mặt nhai, gọi là lợi trùm (vạt nướu trùm). Đây là một dạng viêm nướu gắn với quá trình mọc răng, khi mảng bám và vụn thức ăn bị giữ lại dưới lợi trùm.

Dù tên gọi gần giống, viêm quanh thân răng khác với viêm quanh răng (tên gọi khác của viêm nha chu), là tình trạng tổn thương mô nâng đỡ răng, và viêm quanh cuống răng (viêm quanh chóp răng) liên quan đến vùng mô quanh chóp chân răng.

Viêm quanh thân răng có mấy loại?

Theo diễn tiến, bệnh được chia thành thể cấp và thể mạn. Thể cấp khởi phát đột ngột với biểu hiện rõ rệt, còn thể mạn kéo dài, triệu chứng nhẹ và có thể bùng phát thành đợt cấp.

Bệnh còn được phân biệt thành viêm thoáng qua khi răng đang mọc và viêm dai dẳng khi răng không thể mọc hoàn toàn vào vị trí thuận lợi, khiến lợi trùm tiếp tục tồn tại. Với viêm thoáng qua có triệu chứng nhẹ, nha sĩ có thể chỉ theo dõi.

Vì sao răng khôn hàm dưới dễ bị viêm quanh thân răng?

Răng khôn hàm dưới thường chỉ trồi lên một phần, để lại lợi trùm che mặt nhai. Khe dưới lợi trùm giữ lại thức ăn và mảng bám, nơi vi khuẩn dễ phát triển và bàn chải khó làm sạch.

Hai yếu tố tại chỗ dưới đây giải thích vì sao bệnh hình thành và dễ tái phát.

Lợi trùm tạo khe giữ vi khuẩn

Nguyên nhân thường gặp là răng khôn chỉ mọc một phần, khiến lợi trùm tồn tại và tạo khe giữ thức ăn, mảng bám. Vi khuẩn vốn có trong khoang miệng tích tụ tại đây, phát triển và gây viêm khi vùng này khó được làm sạch.

Lợi trùm càng dày, khe càng sâu thì càng khó làm sạch. Khi răng mọc hết, lợi trùm thường mất đi, còn nếu răng không mọc đúng vị trí, viêm có thể tái đi tái lại.

Răng khôn hàm trên cắn vào lợi trùm

Khi răng khôn hàm trên mọc trước, răng này có thể cắn lên lợi trùm hàm dưới mỗi lần nhai, khiến mô nướu bị chấn thương lặp lại và viêm nặng hơn. Đây là lý do nha sĩ đôi khi cần điều chỉnh hoặc nhổ răng hàm trên khi điều trị. Vệ sinh răng miệng chưa tốt cũng góp phần duy trì tình trạng viêm.

Ai dễ bị viêm quanh thân răng?

Bệnh thường gặp nhất ở người trẻ trong độ tuổi mọc răng khôn, đặc biệt khoảng 20–29 tuổi. Một số yếu tố ảnh hưởng đến sức đề kháng cũng có thể làm tăng khả năng xuất hiện đợt viêm.

Những nhóm sau có nguy cơ cao hơn:

• Người có răng khôn mọc một phần, lợi trùm che phủ một phần thân răng
• Người vệ sinh răng miệng chưa tốt, khiến mảng bám tích tụ quanh lợi trùm
• Người thường xuyên căng thẳng, mệt mỏi hoặc sức đề kháng suy giảm
• Người đang hoặc vừa bị nhiễm trùng đường hô hấp trên như cảm lạnh
• Người hút thuốc lá
• Người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch, do khả năng kiểm soát nhiễm trùng có thể bị ảnh hưởng

Dấu hiệu nhận biết viêm quanh thân răng

Dấu hiệu thường gặp nhất là nướu quanh răng khôn sưng đỏ và đau, đặc biệt khi nhai hoặc chạm vào vùng viêm. Thể cấp có thể kèm sốt, khó há miệng, còn thể mạn thường chỉ đau âm ỉ thoáng qua.

Bảng dưới đây so sánh biểu hiện sưng lợi trùm ở hai thể:

Cơn đau có thể lan lên tai, xuống họng hoặc vùng khớp thái dương hàm, khiến người bệnh dễ nhầm với đau tai hay đau họng. Khít hàm, tức tình trạng hạn chế khả năng há miệng, có thể xuất hiện khi tình trạng viêm tiến triển nặng.

Hạch dưới hàm hoặc vùng cổ có thể sưng khi nhiễm trùng gây phản ứng viêm. Sốt, sưng mặt, khó nuốt, khít hàm hoặc sưng vùng sàn miệng là những dấu hiệu cần cảnh giác với tình trạng nhiễm trùng lan rộng.

Viêm quanh thân răng có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp được kiểm soát tốt khi xử trí sớm. Tuy vậy, nếu không điều trị, nhiễm trùng có thể tạo ổ mủ, lan sang mô mềm lân cận và trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng.

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc nhiều vào việc bệnh được xử trí sớm hay để kéo dài.

Viêm quanh thân răng có tự khỏi không?

Bệnh có thể tự thuyên giảm nếu chỉ thoáng qua trong lúc răng khôn đang mọc và răng có khả năng mọc vào vị trí thuận lợi. Tuy nhiên, triệu chứng giảm không có nghĩa nguy cơ viêm đã hết nếu lợi trùm vẫn tồn tại. Bạn nên để nha sĩ đánh giá thay vì chờ bệnh tự cải thiện.

Biến chứng có thể gặp

Khi không được kiểm soát, bệnh có thể dẫn đến nhiễm trùng răng lan tỏa với các biến chứng sau:

• Áp xe quanh thân răng, khi mủ tích tụ gây sưng căng và đau nhiều hơn
• Nhiễm trùng lan sang má, xuống họng hoặc vào các khoang mô mềm sâu dưới lưỡi, dưới hàm
• Áp xe quanh amidan, gây đau họng, khó nuốt, thay đổi giọng nói
• Viêm tấy lan tỏa sàn miệng (viêm tấy Ludwig), nhiễm trùng lan nhanh vùng dưới hàm và dưới lưỡi, có nguy cơ gây tắc đường thở

Các biến chứng lan rộng cần điều trị tại bệnh viện, đồng thời phải xử lý ổ nhiễm trùng gốc ở răng khôn.

Khi nào cần đi khám, khi nào cần cấp cứu?

Khi nướu quanh răng khôn sưng đau, chảy máu hoặc kèm sốt, bạn nên khám nha khoa sớm để được đánh giá và điều trị. Nếu xuất hiện dấu hiệu ảnh hưởng đến đường thở hoặc khả năng nuốt, cần đến cơ sở cấp cứu ngay.

Mức độ khẩn cấp phụ thuộc vào triệu chứng đi kèm.

Nên khám nha khoa sớm khi nào?

Bạn nên đặt lịch khám sớm khi có một trong các biểu hiện sau:

• Nướu quanh răng khôn sưng đau hoặc chảy máu
• Có mủ, vị hoặc mùi khó chịu tại vùng răng khôn
• Sốt, kể cả sốt nhẹ
• Cơn đau kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, ngay cả khi đã giảm sau khi dùng thuốc giảm đau
• Viêm tái đi tái lại ở cùng một răng

Khi nào cần đến cơ sở cấp cứu ngay?

Cần đến cơ sở cấp cứu gần nhất hoặc gọi 115 khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Khó thở hoặc thở rít, tức tiếng thở cao và rít do đường thở bị hẹp
• Khó nuốt, đặc biệt khi không thể nuốt nước bọt
• Giọng khàn hoặc nghe như bị nghẹt
• Sưng vùng dưới lưỡi, sàn miệng
• Há miệng bị hạn chế nhiều
• Sưng lan rộng vùng hàm dưới và cổ, kèm sốt

Trước khi đến nha khoa, nên chăm sóc thế nào?

Chăm sóc tại nhà chỉ giúp giảm khó chịu và hạn chế tích tụ mảng bám tạm thời, không thay thế việc nha sĩ làm sạch khe dưới lợi trùm. Vì vậy, không thể điều trị dứt điểm viêm lợi trùm chỉ bằng các biện pháp tại nhà.

Việc nên làm và nên tránh được tóm tắt dưới đây.

Những việc nên làm

Trong thời gian chờ khám, bạn có thể:

• Súc miệng nhẹ nhàng bằng nước muối ấm sau ăn và vài lần trong ngày để hỗ trợ làm sạch vùng viêm
• Chải răng nhẹ nhàng, giữ sạch vùng răng khôn
• Dùng nước súc miệng kháng khuẩn không cồn 2 lần mỗi ngày
• Dùng thuốc giảm đau không kê đơn phù hợp, đúng liều lượng và hướng dẫn trên bao bì nếu cần
• Khám khẩn nếu cơn đau không kiểm soát được

Những việc không nên làm

Một số thói quen có thể làm chậm điều trị:

• Tự mua kháng sinh, vì thuốc chỉ được chỉ định khi có dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng, biểu hiện toàn thân hoặc nguy cơ nhiễm trùng cao và không thay thế việc làm sạch tại chỗ
• Lạm dụng thuốc tê bôi để giảm đau kéo dài, vì thuốc chỉ có tác dụng tạm thời và không xử lý được nguyên nhân gây viêm
• Trì hoãn khám khi cơn đau đã dịu, vì nhiễm trùng chưa được xử trí vẫn có thể lan

Nha sĩ chẩn đoán viêm quanh thân răng thế nào?

Chẩn đoán chủ yếu dựa vào thăm khám lâm sàng, khi nha sĩ nhận thấy mô nướu viêm quanh một chiếc răng mọc chưa hoàn toàn. Phim X-quang được chỉ định khi cần đánh giá vị trí, hướng mọc của răng hoặc loại trừ các bệnh lý liên quan..

Quá trình thăm khám giúp nha sĩ vừa xác định bệnh, vừa loại trừ các tình trạng dễ nhầm.

Nha sĩ kiểm tra những gì?

Trong buổi khám, nha sĩ thường:

• Hỏi triệu chứng và số đợt viêm trước đó, vì số lần tái phát ảnh hưởng đến hướng điều trị
• Khám răng khôn, lợi trùm và phần nướu dư phủ trên răng
• Kiểm tra răng hàm trên có cắn vào lợi trùm hay không
• Đánh giá mức há miệng, hạch và dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng
• Chụp X-quang để đánh giá chân răng, hướng mọc, mức độ mọc ngầm và kiểm tra tổn thương sâu răng ở răng khôn hoặc răng kế cận

Những bệnh dễ nhầm với viêm quanh thân răng

Nhiều bệnh khác cũng gây đau vùng răng trong cùng, nên nha sĩ cần loại trừ trước khi kết luận. Tại răng, các tình trạng cần phân biệt gồm sâu răng, viêm tủy răng và áp xe răng.

Ở nướu và mô lân cận, nha sĩ cân nhắc thêm áp xe nha chu, viêm ổ răng khô sau nhổ răng, áp xe quanh amidan và rối loạn khớp thái dương hàm. Khi răng khôn mọc dở nhưng không có dấu hiệu viêm nhiễm, cơn đau cũng có thể xuất phát từ các bệnh lý răng kế cận hoặc rối loạn khớp thái dương hàm. Vì vậy, không nên tự kết luận mọi cơn đau vùng răng khôn là viêm lợi trùm.

Điều trị viêm quanh thân răng tại nha khoa

Điều trị viêm quanh thân răng thường bắt đầu bằng việc làm sạch khe dưới lợi trùm, giúp kiểm soát tình trạng viêm. Sau đó, nha sĩ cân nhắc theo dõi, cắt lợi trùm hoặc nhổ răng khôn tùy vị trí, khả năng mọc của răng và nguy cơ tái phát.

Bơm rửa là dùng dung dịch phù hợp để làm sạch khe dưới lợi trùm, loại bỏ vụn thức ăn và mảng bám tích tụ. Kháng sinh chỉ là biện pháp hỗ trợ, và một tổng quan năm 2021 ghi nhận thuốc này đang bị kê nhiều hơn cần thiết. Phần lớn trường hợp khu trú có thể kiểm soát bằng làm sạch tại chỗ mà không cần kháng sinh.

Cắt lợi trùm là tiểu phẫu lấy bỏ phần nướu trùm lên thân răng, thường ít đau và ít biến chứng hơn nhổ răng. Lựa chọn giữa hai cách dựa trên vị trí và khả năng mọc của răng, nhất là khi có tình trạng răng khôn mọc ngầm.

Theo khuyến nghị của Viện Y tế và Chăm sóc Xuất sắc Quốc gia Anh (NICE), đợt viêm đầu tiên không quá nặng thường chưa phải chỉ định nhổ răng. Từ đợt thứ hai trở đi, nhổ răng là chỉ định phù hợp. Thời điểm nhổ do nha sĩ quyết định, thường sau khi kiểm soát đợt viêm cấp.

Sau khi điều trị tại nha khoa, bạn có thể tham khảo kem đánh răng và nước súc miệng Kin Gingival, giúp làm sạch vi khuẩn và hỗ trợ chăm sóc răng nướu sau thủ thuật nha khoa.

Sau điều trị, viêm quanh thân răng bao lâu thì khỏi?

Khi được điều trị, viêm quanh thân răng thường cải thiện trong một đến hai tuần. Trường hợp nhẹ có thể chỉ vài ngày, trường hợp nặng có thể kéo dài vài tuần. Chừng nào lợi trùm còn tồn tại, bệnh vẫn có xu hướng tái phát.

Để hạn chế tái phát, bạn nên:

• Giữ vệ sinh kỹ vùng răng khôn theo hướng dẫn của nha sĩ
• Tái khám đúng hẹn, nhất là khi răng vẫn đang mọc và nha sĩ chọn cách theo dõi
• Quay lại khám khi sưng, đau hoặc sốt xuất hiện trở lại

Phòng ngừa viêm quanh thân răng như thế nào?

Không phải lúc nào cũng phòng ngừa được viêm quanh thân răng, kể cả khi vệ sinh tốt, vì bệnh bắt nguồn từ hình thái của răng đang mọc. Tuy vậy, hạn chế mảng bám quanh răng khôn và xử lý sớm yếu tố tại chỗ giúp giảm nguy cơ.

Những thói quen nên duy trì:

• Chải răng ít nhất 2 lần mỗi ngày và làm sạch kẽ răng mỗi ngày
• Chải nhẹ nhàng, kỹ quanh răng khôn đang mọc
• Khám và làm sạch răng định kỳ tại nha khoa
• Xử lý sớm yếu tố tại chỗ theo chỉ định, như răng hàm trên cắn vào lợi trùm
• Trao đổi với nha sĩ về cắt lợi trùm hoặc nhổ răng khi viêm đã tái phát

Câu hỏi thường gặp

1. Viêm lợi trùm uống thuốc gì?

Không có thuốc nào thay được việc nha sĩ làm sạch vùng lợi trùm, và kháng sinh chỉ dùng khi nhiễm trùng lan rộng hoặc có dấu hiệu toàn thân. Thuốc giảm đau không kê đơn chỉ giảm đau tạm thời trong lúc chờ khám.

2. Cắt lợi trùm có đau không?

Cắt lợi trùm được thực hiện dưới gây tê tại chỗ, thường trong chưa đầy một giờ. Khi dùng laser hoặc đốt điện, thủ thuật thường ít chảy máu và ít đau sau phẫu thuật hơn dao mổ thông thường.

3. Cắt lợi trùm xong có bị viêm lại không?

Có thể. Nha sĩ sẽ đánh giá lại sau thủ thuật, nếu mô nướu vẫn tạo khe giữ vi khuẩn thì có thể cắt lại.

4. Viêm lợi trùm có gây hôi miệng không?

Có. Mô viêm và vụn thức ăn phân hủy dưới lợi trùm có thể gây hơi thở có mùi hoặc thay đổi vị giác.

5. Trẻ em có bị viêm quanh thân răng không?

Có thể nhưng ít gặp. Khi răng đang mọc gây đau, trẻ thường được giảm đau phù hợp lứa tuổi, chải răng nhẹ quanh vùng răng mọc và súc miệng sau ăn.

Viêm quanh thân răng là tình trạng viêm nướu quanh một chiếc răng mọc chưa hết, thường gặp ở răng khôn hàm dưới và có thể tái phát chừng nào lợi trùm còn tồn tại. Phần lớn trường hợp được kiểm soát tốt khi nha sĩ làm sạch sớm và chọn hướng theo dõi, cắt lợi trùm hay nhổ răng phù hợp. Khi nướu sưng đau hoặc sốt, bạn nên khám nha khoa sớm, và cần cấp cứu ngay nếu khó thở, khó nuốt.

Hãy ghé qua KIN Việt Nam để chọn sản phẩm chăm sóc răng miệng theo độ tuổi, hoặc nhắn fanpage để nhận được tư vấn phù hợp.

Tài liệu tham khảo

1. Schmidt, J., Kunderova, M., Pilbauerova, N., & Kapitan, M. (2021). A review of evidence-based recommendations for pericoronitis management and a systematic review of antibiotic prescribing for pericoronitis among dentists: Inappropriate pericoronitis treatment is a critical factor of antibiotic overuse in dentistry. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(13), 6796. https://doi.org/10.3390/ijerph18136796
2. Pericoronitis. (2026). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24142-pericoronitis
3. Ubertalli, J. T. (2025). Gingivitis. MSD Manual Consumer Version. https://msdmanuals.com/en-in/home/mouth-and-dental-disorders/periodontal-diseases/gingivitis
4. Scottish Dental Clinical Effectiveness Programme. (n.d.). Acute pericoronitis (including erupting teeth in children). Management of Acute Dental Problems. https://www.acutedentalproblems.sdcep.org.uk/guidance/management-of-oral-conditions/common-oral-conditions/acute-pericoronitis-including-erupting-teeth-in-children/